Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, Dinh Độc Lập không chỉ là chứng tích lịch sử đặc biệt của dân tộc mà còn là không gian văn hóa giàu tiềm năng. Việc kết nối ký ức, di sản và sáng tạo đương đại được kỳ vọng mở ra những hướng tiếp cận mới, góp phần đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng và các thế hệ trẻ.
Sáng 11/11/2026, tại Phòng Khánh tiết, Dinh Độc Lập (TPHCM), Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức – Di sản – Sáng tạo đương đại”.
Chương trình quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như quy hoạch, kiến trúc, khảo cổ học, lịch sử, văn hóa, bảo tàng, kinh tế du lịch và quản trị di sản. Thông qua các tham luận và phiên trao đổi chuyên môn, tọa đàm hướng đến việc nhận diện đầy đủ hơn những giá trị của Dinh Độc Lập, đồng thời tìm kiếm các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản trong bối cảnh phát triển mới.
Tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức – Di sản – Sáng tạo đương đại” diễn ra sáng 11/11
Dinh Độc Lập – Di sản lịch sử mang giá trị vượt thời gian
Là Di tích quốc gia đặc biệt gắn liền với Đại thắng mùa Xuân năm 1975, Dinh Độc Lập giữ vị trí đặc biệt trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.
Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, công trình còn là một di sản kiến trúc có giá trị, lưu giữ những dấu ấn về lịch sử, văn hóa và quá trình phát triển của đô thị Sài Gòn – TPHCM. Mỗi không gian, hiện vật và câu chuyện gắn với di tích đều góp phần phản ánh những giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc.
Sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, Dinh Độc Lập tiếp tục hiện diện trong đời sống xã hội với những giá trị vượt ra ngoài chức năng lưu giữ chứng tích lịch sử. Đây còn là địa điểm giáo dục truyền thống, nơi các thế hệ tìm hiểu quá khứ, nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của hòa bình, độc lập và thống nhất.
Đặc biệt, di tích còn là không gian để những tri thức về lịch sử, kiến trúc và văn hóa được nghiên cứu, diễn giải và trao truyền. Qua đó, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm công dân và khát vọng xây dựng đất nước.
Từ thực tiễn này, một vấn đề quan trọng được đặt ra: Làm thế nào để Dinh Độc Lập vừa được bảo tồn đầy đủ các giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa, vừa tiếp tục phát huy vai trò như một nguồn lực văn hóa, có khả năng khơi mở tri thức, nuôi dưỡng sáng tạo và đóng góp cho sự phát triển bền vững?
Kết nối ký ức, di sản và sáng tạo trong dòng chảy đương đại
Chủ đề tọa đàm được xây dựng trên mối quan hệ giữa ba chiều cạnh: ký ức, di sản và sáng tạo đương đại.
Trong đó, ký ức kết nối con người với những trải nghiệm và nhận thức về lịch sử; di sản thể hiện những giá trị được xã hội nhận diện, gìn giữ và trao truyền; còn sáng tạo mở ra những phương thức mới để các giá trị ấy tiếp tục được tiếp nhận và phát huy trong đời sống hiện đại.
Theo định hướng của chương trình, trong bối cảnh phát triển đất nước, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững. Điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường kết nối giữa công tác bảo tồn di sản với giáo dục, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, du lịch và phát triển kinh tế văn hóa.
Đối với Dinh Độc Lập, những định hướng này mở ra nhiều khả năng phát triển như đổi mới chương trình giáo dục di sản, nâng cao chất lượng hoạt động trưng bày, ứng dụng công nghệ, thiết kế sản phẩm văn hóa và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo dựa trên nguồn tư liệu lịch sử, giá trị kiến trúc và những câu chuyện của công trình.
Tuy nhiên, phát huy giá trị di sản không đồng nghĩa với việc khai thác bằng mọi hình thức. Mọi hoạt động sáng tạo cần được xây dựng trên nền tảng tri thức khoa học, bảo đảm tính xác thực, sự toàn vẹn và ý nghĩa lịch sử của di tích.
Giá trị của sáng tạo trước hết nằm ở khả năng làm sâu sắc thêm nhận thức lịch sử, mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa và tạo ra những hình thức trao truyền di sản có ý nghĩa đối với cộng đồng.
Năm góc nhìn khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị Dinh Độc Lập
Một trong những điểm đáng chú ý của tọa đàm là năm tham luận khoa học, tiếp cận Dinh Độc Lập từ những góc độ chuyên môn khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Ở góc độ quy hoạch và kiến trúc, TS.KH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn dự kiến trình bày chủ đề “Quy hoạch và kiến trúc”. Nội dung tập trung tiếp cận Dinh Độc Lập trong mối quan hệ với di sản kiến trúc thế kỷ XX và không gian đô thị lịch sử, từ đó gợi mở các vấn đề về bảo tồn công trình, cảnh quan và bản sắc kiến trúc TPHCM.
Với chủ đề “Khảo cổ học và ký ức đô thị”, TS. Nguyễn Thị Hậu dự kiến trao đổi về chiều sâu lịch sử của địa điểm, những dấu tích vật chất và các lớp ký ức gắn với quá trình hình thành, biến đổi của không gian đô thị. Cách tiếp cận này góp phần mở rộng phương thức nghiên cứu và diễn giải di sản, không chỉ dừng lại ở những sự kiện lịch sử đã được ghi nhận.
Trong khi đó, GS.TS. Phan Thị Thu Hiền dự kiến trình bày tham luận “Di sản sống trong bối cảnh đương đại”, tập trung vào khả năng kết nối các lớp giá trị lịch sử, văn hóa của Dinh Độc Lập với những phương thức trải nghiệm mới, phù hợp với nhu cầu tiếp cận di sản của công chúng hiện nay.
Từ góc nhìn kinh tế và quản trị di sản, TS. Dương Đức Minh dự kiến trao đổi về chủ đề “Đối thoại, đa giá trị di sản và kinh tế tuần hoàn”. Tham luận đặt ra yêu cầu nhận diện các giá trị cùng tồn tại tại Dinh Độc Lập, tăng cường đối thoại trong quá trình quản trị và vận dụng những nguyên tắc kinh tế tuần hoàn nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm thiểu tác động môi trường và hỗ trợ công tác bảo tồn lâu dài.
Cuối cùng, với chủ đề “Bảo tàng ký ức và không gian kết nối”, TS. Lê Thị Minh Lý dự kiến gợi mở những phương thức phát huy Dinh Độc Lập như một không gian giáo dục, chia sẻ và trao truyền ký ức lịch sử, góp phần tăng cường sự kết nối giữa di sản với công chúng và các thế hệ.
Năm hướng tiếp cận cho thấy Dinh Độc Lập là một di sản mang nhiều lớp giá trị, trong đó lịch sử, kiến trúc, ký ức, giáo dục và sáng tạo văn hóa có mối quan hệ gắn bó. Việc phát huy những giá trị này đòi hỏi sự phối hợp giữa nghiên cứu khoa học, thực tiễn quản lý di sản và nhu cầu tiếp cận văn hóa của xã hội.
Từ đối thoại khoa học đến những giải pháp phát triển di sản bền vững
Bên cạnh các tham luận chuyên môn, tọa đàm dành thời gian cho phiên đối thoại và thảo luận khoa học, tập trung vào những vấn đề thực tiễn trong công tác bảo tồn, quản trị và phát huy giá trị Dinh Độc Lập.
Các nội dung dự kiến trao đổi bao gồm đổi mới hoạt động giáo dục di sản, phát triển trải nghiệm văn hóa, ứng dụng công nghệ, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nghiên cứu khả năng kết nối di sản với các lĩnh vực sáng tạo, du lịch văn hóa và công nghiệp văn hóa.
Đây được xem là cơ hội để các nhà khoa học, chuyên gia và đơn vị quản lý cùng chia sẻ quan điểm, phản biện những cách tiếp cận hiện có, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với đặc thù của một Di tích quốc gia đặc biệt.
Thông qua sự phối hợp giữa Hội trường Thống Nhất và Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, chương trình hướng đến tăng cường kết nối giữa tri thức khoa học và thực tiễn quản lý di sản. Những ý kiến đóng góp tại tọa đàm được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm luận cứ cho hoạt động nghiên cứu, lựa chọn giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Dinh Độc Lập trong thời gian tới.
Đáng chú ý, việc tổ chức tọa đàm trong thời điểm hướng đến Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất 24/11/2026 còn mang ý nghĩa kết nối giữa trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử với yêu cầu phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa trong giai đoạn phát triển mới.
Bảo tồn Dinh Độc Lập không chỉ là gìn giữ một công trình lịch sử có ý nghĩa đặc biệt đối với dân tộc, mà còn là bảo vệ những giá trị văn hóa được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Phát huy di sản cũng không đơn thuần là mở rộng hoạt động tham quan, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục được thấu hiểu, nghiên cứu, trao truyền và đóng góp vào đời sống xã hội.
Với tinh thần đó, tọa đàm khoa học “Ký ức – Di sản – Sáng tạo đương đại” hướng đến sự gặp gỡ giữa tri thức khoa học, trách nhiệm bảo tồn và tư duy sáng tạo. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong việc khẳng định vai trò của di sản văn hóa đối với sự phát triển con người, xây dựng bản sắc và thúc đẩy phát triển bền vững của TPHCM nói riêng, Việt Nam nói chung.
Thanh Trúc
